Վախթանգ Անանյան փաթեթ

Դիլիջանը Անանյանի Դիտակետից

Առաջադրանքների փաթեթը ենթադրում է որոնողական-ուսումնական աշխատանքի նախապատրաստություն մինչև եռօրյա ճամբարը: Այս աշխատանքը հայրենագիտությունից է: Համագործակցային է մայրենիի հետ: Պարտադիր պայման է Անանյանի ստեղծագործությունների ընթերցումը:  Հարկավոր չէ քոփի փասթ, գրեք ձեր բառերով, ուսումնական որոնողական աշխատանքը դա է ենթադրում, այնպես շարադրեք, ինչպես ինքներդ եք հասկացել ու պատմելու: Խճճել հարկավոր չէ: Յուրաքանչյուր սովորող իր բլոգում ունենում է աշխատանքների փաթեթ հետևյալ կետերի համաձայն.

Գծել՝ Երևան-Սևան-Դիլիջան-Շամախյան երթուղին

Կոտայքի մարզի մասին տեղեկություն՝ մարզկենտրոն, քաղաքները

Կոտայք մարզի մարզկենտրոնը Հրազդանն է:Քաղաքներից են`Հրազդանը,Աբովյանը:

Ի՞նչ է վանակատը

Վանակատը հայտի է օպսիդիան անունով:Վանակտը հրաբխային ապար է:Շատ ենք հանդիմում Սևանի ճանապարհին և կոտայքի մարզում:
Որոնողական աշխատանք Սևանա լճի մասին, այս պարագայում հարկավոր չէ շատ բան անել, պարզապես պետք է գրել Գեղարքունիքի մարզի մասին, առանձնացնել քաղաքները, տեսարժան վայրերը:  Սևանա լճի մասին ձեր իմացած տեղեկությունները՝ առասպելները, այլ: Խորությունը, երկարությունը, թերակղզու մասին, լիճ թափվող և այնտեղից դուրս եկող գետերը  ձկնատեսակները, բուսական աշխարհը: Որ լեռնաշղթաներով է շջապատված:  Ծովի տղան պատմվածքումա խոսվումէ Այրիվանքի և Աժդահակի մասին նույնպես:

Աշխարհի խոշոր բարձրադիր լճերից մեկը Հայոց աշխարհի կապտալուրթ գեղեցկուհին` Սևանն է, որ հնում կոչվել է նաև Գեղամա ծովակ` Գեղամա լեռների բարձրադիր գրկում գտնվելու համար: Սևանա լիճն ունի քաղցրահամ ջուր: Լիճն օրվա ընթացքում անընդհատ փոխում էր գույնը` շողալով թանկարժեք ադամանդի բազմագույն երանգներով:Միջին խորությունը 26.8 մ է, ամենախոր վայրը՝ 83 մ: Երկարությունը 70 կմ է, առավելագույն լայնությունը՝ 55 կմ: Լիճ են թափվում 28 մեծ ու փոքր գետակներ՝Լիճ են թափվում 28 մեծ ու փոքր գետակներ , սակայն սկիզբ է առնում միայն մեկը՝ Հրազդանը։
Ձկնատեսակներ  Սևանի բեղլու, Սևանի կողակ, Սևանի իշխան, գեղարքունի, ամառային բախտակ, ձմեռային բախտակ և բոջակ,
Քաղաքներ Սևան, Ճամբարակ, Վարդենիս
Տեսարժան վայրեր Գավառ, Հայրավանք , Սևանավանք, Վանեվան

 Ասում են` մի քանի կրոնավորներ Վանից/այժմ Թուրքիայի տարածքում/ գալիս են այստեղ և լճի մեջ տեսնելով գեղեցիկ կղզին և հոգեպարար լռությունը` բացականչում են. «Սա է Վան»: Այսինքն` մեզ համար լավ բնակվելու տեղ է: Այդպես են կղզին և լիճը ստացել Սևան անունը:
Կա նաև այպիսի մի զրույց. ըստ որի փոթորիկ է բարձրանում, և վանեցիները վախեցած փախնում են ասելով, որ սև Վան եկավ գլխներին: Հենց այդ  սև Վան-ից էլ առաջացել է անվանումը:
Սևան ազգային պարկ, տեղեկությունները կարող եք նաև այս կայքից նայել՝  http://www.sevanpark.am
Մինչև 1997 թ.”Սևան” ազգային պարկի տարածքում գտնվող անտառային ֆոնդի հողերը տնօրինում էին Սևանի, Նորատուսի, Մարտունու, Վարդենիսի և Ճամբարակի անտառտնտեսությունները: Վերջիններս 1997թ. լուծարվում են և դրանց գույքը, ինչպես նաև համապատասխան տարածքները հաշվեկշռից հաշվեկշիռ փոխանցվում է “Սևան” ազգային պարկին: Պարկին են հանձնվել նաև Սևանա լճի հանգստյան գոտու առափնյա տնտեսության տարածքները և գույքը:

Պարկի տարածքի բնական էկոհամակարգերի, լանդշաֆտային ու կենսաբանական բազմազանության, բնության ժառանգության գիտական ուսումնասիրության, պահպանության, պաշտպանության, վերականգնման, վերարտադրության, հաշվառման, գույքագրման, դիտանցի, ինչպես նաև պարկի բնական պաշարների կայուն օգտագործման ապահովումը իրականացնում է “Սևան” ազգային պարկ” պետական ոչ առևտրային կազմակերպությունը:
Սևանավանք

Սևանավանքը գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում:Սևանավանքը գտնվում է Սևանի թերակղզում , հիմնադրել է Գրիգոր Ա Լուսավորիչը 305թ.-ին։Համալիրի տարածքում կան բազմաթիվ խաչքարեր։ 1956-57 թթ.-ին եկեղեցիները վերանորոգվել են։
Տավուշի մարզ, քաղաքները, տեսարժան վայրերը:

Տավուշի մարզի քաղաքներից են`Դիլիջան,Իջևան,Բերդ:Տեսարժան վայրերից են`Գոշավանք,Գոշալիճ,Ջուխտակ,Հաղարծին,Լաստիվեր,Քարաբլիթ,Աղջկաբերդ:
Դիլիջան քաղաք, առասպելը անվան մասին

Մի որսորդ է լինում ,նա տղա է ունենում,տղայի անունը Դիլի է լինում:Մի անգամ նրանք որսորդության են գնում,տղան կորում է : «Դիլի ջա՛ն, Դիլի ջա՛ն» կանչելով նա ման է գալիս անտառներում։ Վերջապես, մի տեղ, բացատում նա գտնում է որդու դիակը՝ գայլերից հոշոտված։ Եվ այդպես այդ տեղի անոռնը մնում է Դիլիջան:Կա նաև Դիլի անունով շան հետ կապված,բայց տղայի առասպելը ավելի հայտնի է :

Թուֆենկյան արվեստների փողոց

Գոշավանք, Մխիթար Գոշ
Տավուշի մարզի Գոշ գյուղում, Գետիկ գետի վտակի ափին, գտնվում է XII-XIIIդդ. կրոնական, կրթական և մշակութային նշանավոր կենտրոններից մեկը` Նոր Գետիկ (Գոշավանք) վանքային համալիրը։

Երկրաշարժից փլված Գետիկ վանքի փոխարեն 1188թ.-ին իշխան Իվանե Զաքարյանի աջակցությամբ հիմնադրել է նշանավոր օրենսդիր, դավանաբան Մխիթար Գոշը` անվանելով Նոր Գետիկ։ Գոշի մահվանից հետո (1213թ.) նրա անվամբ կոչվել է Գոշավանք։

Գոշավանքը պատմական աղբյուրներում անվանվել է` վարժարան, վարժապետարան, համալսարան, ճեմարան։ Ուսուցվել են հայոց և օտար լեզուներ (հունարեն, լատիներեն), քերականություն, փիլիսոփայություն, ճարտասանություն, երաժշտություն, գրչության արվեստ, նկարչություն։ Այստեղ են կրթվել և գործել մշակույթի նշանավոր գործիչներ Վանական Վարդապետը և Կիրակոս Գանձակեցին, որոնք հետագայում իրենց հիմնած դպրոցներում շարունակել են Գոշավանքի ավանդները։ Այստեղ պահվել և ստեղծվել են բազմաթիվ ձեռագրեր։ Վանքն ունեցել է այգիներ, ջրաղացներ, գյուղեր, վարելահողեր, անտառներ, ամառանոցներ։

Մխիթար Գոշը ծնվել է 1130

          ծննդավայր Գանձակ կամ Գալաց

Մահացել է 1213

Մահվան վայր Գոշավանք

Ազգություն հայ

Ստեղծագործություն(ներ) Գոշավանք

Մասնագիտություն քահանա և հասարակական գործիչ

Մխիթար Գոշի առականերով 12–րդ դարի հայ գրականության մեջ մուտք է գործել ժողովրդական բանարվեստի տեսակը՝ առակը, որն իր հետ բերել է նաև ժողովրդական ոգի ու մտածողություն, ազդարարելով գրականության աշխարհականացման մի կարևոր փուլ։
Աղտսև գետ

Աղստևը Հայաստանի գետերից է։ Այն սկիզբ է առնում Փամբակի լեռներից։ Սկզբում մի փոքրիկ առվակ է, սակայն Դիլիջանի մոտ հորդանալով դառնում է ջրառատ գետ։ Սնվում է գերազանցապես ձնհալքից և անձրևաջրերից։ Վտակներից հայտնի են Գետիկը և Ոսկեպարը, որոնցից առաջինը հոսում է Մուրղուզի և Արեգունի լեռների միջև ընկած կիրճով։ Խորությունը մեծ չէ, սակայն վարարումների ժամանակ դառնում է խիստ վտանգավոր։ Երկարությունը 136 կմ է։
Դիլիջան ազգային պարկ` http://www.dilijanpark.am/showroom.html
Դիլիջան” ազգային պարկի տարածքը Հայաստանի բնաշխարհի եզակի անկյուններից է, որն առանձնանում է հարուստ և յուրօրինակ կենսաբազմազանությամբ, մեզոֆիլ անտառային լանդշաֆտների, գիտական, ճանաչողական և տնտեսական բարձր արժեքներ ունեցող առանձին էկոհամակարգերի ու բնության հուշարձանների բնապահպանական, գիտա-ճանաչողական, առողջապահական և ռեկրեացիոն բարձր արժեքներով:

Ազգային պարկը գտնվում է հանրապետության հյուսիսային հատվածում` Փամբակի, Արեգունու, Միափորի լեռնաշղթաների լանջերին, Աղստև և Գետիկ գետերի ավազաններում` ծովի մակարդակից 1000- 2200 մ բարձրությունների սահմաններում:
Շամախյան գյուղ

Հաղարծին վանք
Հաղարծինը գտնվում է տավուշի մարզի Դիլիջան քաղաքում: Վանքը ստեղծվել է 10-13-րդ դարում: Այն ծաղկում է ապրել 12-րդ դարում: Հաղարծինը սկսել է ծաղկել 13-րդ. դարում 30-ական թվականներից` Խաչատուր Տարոնացու ղեկավարության ժամանակ։ Մինչ այդ, վանքը երկար ժամանակ ամայացած էր։Համալիրը կազմավորվել է տարբեր ժամանակներում կառուցված շենքերից, այն կազմում է երեք եկեղեցի, երկու գավիթ, որոնցից մի գավիթը ավերված է, սեղանատունը, մի քանի աղոթարաններ, խաչքարեր և այլն։Ամենահինը` Ս.Գրիգոր եկեղեցին  ,մոտ 10 դ., որը խաչաձև-գմբեթավոր կառույց է, չորս անկյուններին ավանդատներով։ 
Անանյանի կենսագրություն
Ծնվել է 1905 թ հուլիսի 26-ին (օգոստոսի 8-ին) Դիլիջանի գավառի Պողոսքիլիսա գյուղում։ Մանկությունն անցել է հայրենի գյուղում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի գյուղական դպրոցում։ 1915 թվականին ընդունվել է Դիլիջանի ծխական դպրոցը, բայց ուսման վարձը չկարողանալով վճարել` երկու տարուց հետո դուրս է մնում դպրոցից։ Հետագայում գրողը ցավով հիշում է.
– Ավարտվեց իմ ուսման ժամանակաշրջանը։ Դրանից հետո իսկական դպրոց այլևս չեմ տեսել։ Իմ դպրոցը եղել է մայր բնությունը, որի գրկում ես մեծացել եմ։
Այգեձոր գյուղ

Այգեձոր, գյուղը գտնվում է   Տավուշի մարզում, մարզկենտրոնից 75 կմ հարավ-արևելք, Ախինջա գետի ափին։Մինչև 1939 թ.-ի մայիսի 4-ը կոչվել է Ղուլալի։Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է միջինը 780 մ։Այգեձորի մոտ հայտնաբերվել են գրանիտի և մարմարի հանքավայրեր:
Կարդալով Անանյանի ստեղծագործությունները, առանձնացնում ենք նկարագրվող կենդանական աշխարհի մասին, բնակլիմայական պայմանները/ինչ եղանակ է լինում/, բուսական աշխարհը: Փորձելու ենք տեղում գտնել Հովազաձորի աշխարհագրական դիրքը, պարզել՝ Անանյանի  պատմվածքներում  նկարագրվող վայրերի աշխարհագրական դիրքը:

Մեր հորինած որսորդական պատմությունները

Մի մութ գիշեր էր,քունս չէր տանում,մեկ էլ զգում եմ,որ սոված եմ:Գնում եմ իմ ընկերուհի Քնարիկի և Ասյաի տուն:Նրանք էլ էին սոված,ասացի,որ ինձ հետ գան,ըհն դուք էլ եք սոված:Երեք աղջիկներով գնացինք անտառ:Մեր սիրտը աղվես էր ուզում:Մի աղվես տեսանք ,հրացանս էլ  մոտս էր մի նենց կրակեցի,որ բոլոր կենդանիները սատկեցին,պետք է հավաքեինք կենդանիներին:Այս հարցում ինձ օգնեցին իմ ընկերուհիները`Քնարիկը և Ասյան:Կենդանիների մորթիներից մեզ վերարկուներ պատրաստեցինք:Մտածեցինք,մտածեցինք ,այնքան շատ էր  միսը,որ խանութ բացեցինք և մսերը վաճառեցինք:Հետո բոլորս շատ հոգնած էինք և գնացինք մեր տներով:Այդպես որսորդական անցավ մեր օրը:Այդ օրը մեր ամենասիրված օրերից մեկն էր:

Kikos

A poor man had a wife and three daughters. Once while walking in the garden he felt he was thirsty and asked his elder daughter to fetch some water. The eldest daughter took the water pot and went to the spring. There was a tall tree near the spring and she thought to herself.

If I get married, 

and have a son, 

and we name him Kickos,

And if Kickos comes here

And climbs up this tree,

And he falls down on the stone,

He will die.

Saying this she began to weep over her dead son Kickos.

I married a man,

And had a son named Kickos

He climbed up the tree,

Fell down on the stone

Oh, oh, oh, dear Kickos

My son, my honey.

Mother waited for a long time but the eldest daughter didn’t come. She sent the medium daughter to see why her eldest daughter was late. And the medium daughter went to the spring.

The weeping  girl saw her sister and began to cry louder.

-Come on come on unfortunate aunt,

Come and see what happened to your nephew Kickos.

-Which Kickos?

I married a man

And had a son named Kickos.

He climbed up the tree,

Fell down on the stone,

Oh, oh, oh, dear Kickos,

My son, my honey.

The medium sister began to cry over her dead nephew.

When the mother saw that the medium daughter was also late she sent the medium daughter to see why her sisters were late. 

So the youngest daughter went to the spring.

The youngest daughter joined her sisters and began crying.

Then the mother went to see why her daughters were late. She saw the daughters crying and singing.

They said: “Come on, come on, unfortunate grandmother. Your grandson died”, and the eldest daughter began singing:

I married a man

And had a son named Kickos.

He climbed up the tree,

Fell down on the stone,

Oh, oh, oh, dear Kickos,

My son, my honey.

The poor mother joined her daughters.

Then the father thought that something had happened and went to the spring. He saw that his daughters and wife were crying near the spring.

At that moment the daughters began to cry in a loud voice: “Come on, come on, unfortunate grandfather.”

The father listened to them and then he said that they couldn’t bring Kickos back by crying. He advised that they should call the neighbors and hold Kickos’s funeral repast. Only then could they get over that grief.

 Վախթանգ Անանյան Առաջին Պայթյունները

Ընտրել և ընթերցել դուր եկած պատմվածքը

  • Դուրս գրել բարբառային բառերը և բացատրել:
  • Պիստոն-Հրացան
  • Արին-արյուն
    Նանի-մայր
  • Նկարել պատմվածքի ամենահետաքրքիր, արկածային կամ հումորային հատվածը։
  • Նշված հատվածը ներկայացնել տեսապատումի կամ ռադիոպատումի միջոցով։
  • Կազմել պատմվածքի համառոտ սեղմագիրը /համառոտ գրավոր պատմել/
  • Պատվածքի հերոսը հրացաններ շատ էր սիրում:Հերոսը սիրում էր հարսանիքի այն մասը,որ քավորը դանակը պահում էր եկեղեցու վրա:Նա ուզում էր հրացան ունենալ:Մի օր հերոսը և ընկեր Գրիգորը գնացել էին քավորի հրացանը վերցնելու, որ կրակեն մի ծույլ շան ոտքին:Նրանք վերցնում և կրակում էին այդ ժամանակ ծուխ է դուրս գալիս և բոլոր մարդիկ տներից դուրս են ելնում:
  • Գովազդել պատմվածքը։
  • Այս պատմությունը շատ հետքրքրիր է:Կառաջարկեմ ընթերցել այս գիրք,տղաների համար ավելի հետաքրքիր կլինի,քան աղջիկներին,որովհետև այս պատվածքը հրացանների մասին է:



    Չարենցյան խճանկար

    Կարդալ չարենցյան բանաստեղծությունների շարքը և տարբեր բանաստեղծությունների տողերը համադրելով ստանալ բանաստեղծությանների  խճանկար։ Հատվածները պետք է իմաստային հետաքրքրիր կապ ունենան։Նո՛ւյնն է կարոտս հիմա՝ անսփոփ ու որբ,

    Նո՛ւյնն է աշխարհը վառվող ու արևը բորբ։

    Ու քուրայից կարմի՜ր, կարմի՜ր հոսում է վար՝ 

    Արտի վրա՝ մի խնդություն արևավառ։ 
    Հնչում են խոսքերը, բառերը,

    Հանգերը, վանկերը բոլոր,

    Հուզվում ու ծփում են օրերը,

    Ինչպես իմ երգերը բոլոր,

    Բրո՛նզ ես, հուր ես,

    Բրոնզե սո՛ւր ես,

    Բրոնզե փա՛ռք ես,

    Բրոնզե փայլ —

    Դու միշտ նո՛ր ես,

    Ու հզո՜ր ես,

    Ու բոսո՜ր ես,

    Քաղցր քո՛ւյր…
    Վառվում է հեռու մի սեր 

    Սրտիս մեջ դառնում մոխիր.

    Մխում է հուզմունքը զուր —

    Հարբե՜լ եմ բույրով հողի։—

    Վառվում ես՝ մարմա՜նդ, մարմա՜նդ,

    Սրտիս մեջ դառնում ես հուր։ 

    Վառվում ես մարմա՜նդ, մարմա՜նդ 

    Հրով քո՝ շարմաղ1, մաքուր։

    Բնագիտություն

    Ջրոլորտը Երկրի բոլոր ջրերի ամբողջությունն է։Ո րո՞նք են ջրոլորտի հիմական բաղադրիչները։ Ինչի՞ շնորհիվ է ջրոլորտը պահպանում իր ամբողջականությունը։

     
    Ջուրը միակ նյութն է , որի խտությունը պինդ վիճակում ավելի փոքր է,քան հեղուկ վիճակում։ Ո՞րն է ձեր դերը այս բնապահպանական գործում։
    Մենք մաքրում ենք մեր գետերի աղբերը:
    Համաշխարհային օվկիանոսն ընդգրկում է բոլոր չորս օվկիանոսները՝ Խաղաղ, Ատլանտյան, Հնդկական և Հյուսիսային սառուցյալ։Որո՞նք են օվկիանոսի բաղադրամասերը։

    Գետը ջրի բնական և մշտական հոսք է իր մշակած հունով։ Գետերն ունեն ակունք, գետաբերան, ջրա հա վաք ավազան, հովիտ, հուն։ Ինչո՞վ են հիմնականում սնվում գետերը։
    Անձրևներով,լճերով:
    Լճերը ցամաքի՝ ջրով լցված բնական գոգավորություններ են։ Դրանք Համաշխարհային օվկիանոսի կամ ծովերի հետ անմիջական կապ չունեն։ Լճերը տարբերվում են ծագմամբ, հոսակարգով, ջրերի քիմիական կազմով։ Ըստ ծագման՝  ինչպիսի՞ լճեր են լինում։

    Հոսունանհոս:

    Ստորերկրյա ջրերը քարոլորտի վերին շերտերում` ապարների ծակոտիների, ճեղքերի մեջ եղած ջուրն է։ Ինչպե՞ս են առաջանում ստորերկրյա ջրերը։
     Երբ մթնոլորտային տեղումների ջրերը ներծծվում են հողաշերտի և երկ­րակեղևի մեջ։ 
    Ճահիճները ցամաքի տարածքներ են, որտեղ մշտապես ջրի ավելցուկ կա, սակայն մակերևույթին ջրի կայուն շերտ չկա։ Ի՞նչի են վերածվում չորացրած ճահիճները։

    Չորացած ճահիճները վերածվում են տորֆի:
    Սառցադաշտերը ձյունից առաջացած սառույցի բնական  կուտակումներ են։ Որտե՞ղ են առա ջանում սառցադաշտերը։ 
    Բարձր լեռներում և բևեռային շրջաններում։

    Երեք բանալի և մեկ կողպեք

    Աշխատել լավ ճանապարհի վրա ու գոհ լինել իր ունեցածով։


    Ոսկին մետաղ է, որ հողից է դուրս գալի, երջանկությունը զգացմունք է, որ սրտի՛ց է բխում:

    երբ մարդիկ թողնում են իրենց վատ սովորություններն ու կրքերը, լցվում են բարձր կարոտով ու ձգտում են, գնում են հասնելու մի բարձր նպատակի: 

    Ես դարձյալ իմ ճանապարհն եմ շարունակելու, ինչ ուզում է լինի, դեպի իմ հայրենի տունը, դեպի իմ Քանաքարան, որ չեմ փոխելու ոչ ոքի և ոչ մի թագավորության հետ։